Celiakia - symptomy i leczenie

Choroba ta jest wywołana nadmierną odpowiedzią immunologiczną organizmu na grupę białek roślinnych zwanych glutenem. W konsekwencji chorzy na celiakię doświadczają zaburzeń trawienia oraz wchłaniania jelitowego i są zmuszeni do życia na diecie bezglutenowej.

Celiakia, zwana także chorobą trzewną jest uwarunkowana genetycznie. Organizm chorujących na nią osób nie toleruje glutenu - białka będącego składnikiem zbóż takich jak jęczmień, pszenica, żyto oraz owies. Spożyty gluten w jelicie cienkie zostaje transportowany do jego ściany, gdzie pod wpływem działania enzymów powstaje stan zapalny. Jeśli chory nadal dostarcza gluten doprowadza do zaniku kosmków jelitowych, a tym samym do upośledzonego wchłaniania substancji pokarmowych.

Objawy celiakii

U niemowląt i małych dzieci najczęstszymi objawami mogą być biegunki, wymioty, brak apetytu, bóle brzucha, częste wzdęcia, nadpobudliwość lub apatia i zmęczenie oraz częste infekcje. W przypadku starszych dzieci i młodzieży do symptomów celiakii występujących u dzieci można dodać bóle mięśni i stawów, niski wzrost i wagę, anemię, zaburzenia neurologiczne oraz próchnice, afty w jamie ustnej, opryszczki, a u dziewczyn opóźnienie pierwszej menstruacji. U osób dorosłych występują zaparcia, biegunki, anemię, osteopenię, osteoporozę, bezpłodność, a także bóle brzucha, głowy, mięśni i stawów, u kobiet obserwuje się poronienia i przedwczesną menopauzę. Po rozpoznaniu objawów klinicznych, które są dość niecharakterystyczne zaleca się wykonanie badań serologicznych, pobranie wycinka błony śluzowej jelita cienkiego oraz badania genetyczne.

Leczenie i postępowanie w przypadku celiakii

Osoba chora na celiakię musi bezwzględnie, ściśle i dożywotnio przestrzegać diety bezglutenowej. Nie może pozwolić sobie na jednorazowe odstępstwo od zaleceń żywieniowych, co bywa trudne, gdyż dieta polega na wykluczeniu produktów zawierających pszenicę, żyto, jęczmień i owies. Do takich produktów należy mąka pszenna i żytnia oraz wszystko co z niej zrobione, czyli zwykłe pieczywo i makarony, ciastka, herbatniki. Chorzy nie mogą konsumować także otrębów pszennych, większości kasz, octu i kawy zbożowej oraz piwa. Największe niebezpieczeństwo stanowią ukryte źródła glutenu, takiej jak zagęszczacze na bazie skrobi pszennej zawarte w jogurtach, wędlinach, konserwach. Życie na diecie bezglutenowej jest uciążliwe, ale jest to jedyny skuteczny sposób leczenia! Wykluczenie glutenu w chorobie trzewnej powoduje częściowe lub całkowite ustąpienie patologicznych zmian w błonie śluzowej jelita. Natomiast niestosowanie się do zaleceń dietetycznych prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia ściany jelita cienkiego, a w konsekwencji do niedożywienia. Można żyć bez glutenu, gdyż zostaje wiele artykułów spożywczych tolerowanych w chorobie trzewnej. Należy do nich ryż, mąka ryżowa, gryczana, ziemniaczana i kukurydziana, kasza gryczana i jaglana, owoce, warzywa, soja, pieczywa, makarony i słodycze bezglutenowe, mleko, jajka, miód, cukier i przyprawy. Można pić kawę i herbatę. Dieta bezglutenowa obowiązuje chorych do końca życia. Musi być ona urozmaicona i bogata w składniki odżywcze. Dietę powinno stosować się tylko w przypadku jednoznacznie stwierdzonej celiakii.