Polscy Tatarzy i ich odrębność kulturowa

Tatarzy, obecni na polskich ziemiach od wielu wieków, stanowią kulturowo odrębną grupę, charakteryzującą się bogatą tradycją oraz wieloma swoistymi zwyczajami.

Wywodzący się z plemion mongolskich Tatarzy zaczęli osiedlać się na terenie Korony Królestwa Polskiego w XV wieku (nieco wcześniej pojawili się na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego). Według szacunków, obecnie w Polsce przebywa około trzech tysięcy ludzi należących do tej grupy etnicznej, z których większość mieszka w województwie podlaskim. Wśród słynnych osób o tatarskich korzeniach można wymienić wybitnego polskiego pisarza Henryka Sienkiewicza oraz znaną rzeźbiarkę Magdalenę Abakanowicz.

 

 

  • Islam a odrębność kulturowa Tatarów

Ciemniejszy odcień skóry, lekko skośne oczy i wydatne kości policzkowe to niejedyne cechy odróżniające Tatarów od ich polskich sąsiadów. Ich odrębność kulturowa wywodzi się w głównej mierze z wyznawanej przez nich religii – islamu. Kalendarz tatarskich obrzędów opiera się na tradycji arabsko-perskiej, a jednym z najważniejszych świąt jest Ramadam Bajram, z okazji którego rodziny ubierają odświętne stroje i dzielą się między sobą upieczonymi przez kobiety czeburiekami (przypominają smażone pierogi). Miejscami ważnymi ze względów religijnych są dla Tatarów Kruszyniany i Bohoniki, gdzie znajdują się ich meczety oraz cmentarze i dokąd prowadzone są liczne pielgrzymki. Religia Tatarów nie pozostała także bez wpływu na ich działalność artystyczną. Najważniejsze teksty literackie stworzone przez Tatarów należą do literatury religijnej. Ponieważ doktryna islamu zabrania jej wyznawcom przedstawiać w sztuce postaci ludzi, Tatarzy rozwinęli w szczególności kunszt kaligraficzny oraz techniki zdobnicze, przydatne przy haftowaniu i szyciu. Na uwagę zasługuje tradycyjny strój tatarski, niezwykle bogato zdobiony, w którego skład wchodzi najczęściej także barwne nakrycie głowy.

 

  • Polscy Tatarzy obecnie

Pomimo swojej niewielkiej liczebności, społeczność polskich Tatarów z powodzeniem kultywuje i rozwija swoją tradycję. Od 1947 roku działa nieprzerwanie założony przez nich Muzułmański Związek Religijny w Rzeczypospolitej Polskiej, którego nadrzędnym celem jest wspieranie rozwoju życia religijnego polskich muzułmanów. W 1992 roku powstał z kolei Związek Tatarów Polskich w Rzeczypospolitej Polskiej, będący organizacją o charakterze społeczno-kulturalnym, której głównym zadaniem jest wzmacnianie tatarskiej kultury i tradycji. Odrodzenie etniczne Tatarów w ostatnich latach spowodowało, iż coraz częściej podnoszone są głosy na temat potrzeby przyznania im statusu mniejszości narodowej. Nic jednak nie wskazuje na to, aby posiadany przez nich obecnie status mniejszości etnicznej uległ w najbliższej przyszłości zmianie.