Serbołużyczanie – słowiańska mniejszość w Niemczech

Serbołużyczanie, zamieszkujący wschodnie landy Niemiec, cieszą się w Republice Federalnej statusem mniejszości uznanej, dzięki czemu bez przeszkód kultywują swoje tradycje.

Serbołużyczanie, należący do grupy Słowian zachodnich, pojawili się na terenach dzisiejszej Saksonii i Brandenburgii około VI wieku. Do grupy tej zaliczają się Górnołużyczanie, posługujący się językiem górnołużyckim (podobnym w wielu aspektach do czeskiego) oraz Dolnołużyczanie, mówiący językiem dolnołużyckim, mającym wiele cech wspólnych z polszczyzną. Społeczność Serbołużyczan w Niemczech wynosi obecnie około 50 tysięcy osób. Ich kulturalnym i politycznym ośrodkiem jest Budziszyn (Bautzen), którego niecałe 10 procent mieszkańców posiada serbołużycką narodowość. W mieście tym nie tylko funkcjonuje podwójne nazewnictwo ulic, także nazwy instytucji mają, obok niemieckiej, swój górnołużycki odpowiednik. W niektórych szkołach język górnołużycki wliczony jest do programu nauczania, z powodzeniem działa tu także górnołużyckie przedszkole.

 

 

  • Historia Serbołużyczan

Serbołużyczanie nie posiadali nigdy własnego państwa. Tereny, które od wieków zamieszkują, znajdowały się pod zwierzchnictwem polskim (głównie w czasach panowania Bolesława Chrobrego), margrabiów Miśni oraz władców: czeskich, węgierskich, pruskich i saskich. Od 1871 roku terytoria Serbołużyczan znajdują się w obrębie państwa niemieckiego. Najtrudniejszym okresem w historii Serbołużyczan były czasy III Rzeszy, w których pozbawiono życia około 20 tysięcy członków tej grupy. Po wojnie Saksonia i Brandenburgia znalazły się w obrębie Niemieckiej Republiki Demokratycznej, której władze – pozornie przychylne Serbołużyczanom – w rezultacie prowadziły cichą politykę ich germanizacji. Rozkwit kultury serbołużyckiej nastąpił po zjednoczeniu Niemiec w 1990 roku. Do dziś kwestią sporną pozostaje status polityczny Łużyc. Działacze ruchów serbołużyckich od lat starają się o autonomię zamieszkałych przez nich ziem. Nic jednak nie wskazuje na to, aby władze niemieckie kiedykolwiek zgodziły się na to rozwiązanie.

 

  • Kultura Serbołużyczan

Zachowanie odrębności językowej i kulturowej przez Serbołużyczan, którzy nigdy nie mieli swojego państwa, świadczy o ich silnym poczuciu własnej tożsamości. Czynnikami, które spajają ten naród, są z pewnością duża religijność, poszanowanie tradycji oraz wielodzietność, wzmacniająca znaczenie rodziny. Zarówno Górno- jak i Dolnołużyczanie posiadają własny strój ludowy. Oba charakteryzują się bogatymi, haftowanymi zdobieniami, przy czym ubranie kobiet dolnołużyckich jest dodatkowo wzbogacone odpowiednio uformowaną chustą. Serbołużyczanie obchodzą wiele świąt. Dla Górnołużyczan najważniejszymi są styczniowe ptasie wesele, wielkanocna kawalkada jeźdźców oraz grudniowe obchody Mikołaja. Dolnołużyczanie organizują z kolei wielkanocne ogniska, a także hucznie świętują zapusty. W XVI wieku zaczęło się rozwijać łużyckie piśmiennictwo, a w pierwszej połowie wieku XIX powstał Hymn Łużyc pod tytułem „Piękne Łużyce”, do którego słowa napisał poeta Handrij Zejler.