Śladami łemków w Polsce

Łemkowie, wraz ze swoją ciekawą historią migracji, stanowią interesującą, skromną grupę etniczną, zamieszkującą południowe krańce Polski.

Ten wschodniosłowiański lud, który przed wiekami zasiedlił południowe i południowo-zachodnie krańce Polski, ma silne poczucie odrebności i wyjątkowości. Biorąc pod uwagę dane pochodzące ze spisu powszechnego, sporządzonego w 2002 roku, w Polsce żyje około 6 tyś. Łemków. Jednak sami przedstawiciele grupy etnicznej szacują swoją liczebność na ponad 10-cio krotnie większą.

 

 

  • Łemkowie, a kolonizacja wołoska

Od XIII do XVI wieku na obszarze Karpat przebiegła intensywna fala migracyjna i osadnicza. Wołosi, czyli mieszkańcy Półwyspu Bałkańskiego zamieszkujący obszary siegające południowego Dunaju, przemieszczali się ku północy i zachodowi. Według jednej z teorii fala migracyjna spowodowana była zajmowaniem Bałkanów przez Turków, znanych wtedy z niechęci do potrzeb zachowania odrębności kulturowej. Wołosi, a wśród nich Łemkowie, wędrowiali więc na tereny dzisiejszej Ukrainy, Węgier, Ruminii, Czech i Słowacji. Do Polski Łemkowie dotarli już na początku XIII wieku. Wraz z ciągłym przemieszczaniem się na zachód następowała ich asymilacja z mieszkańcami poszczególnych regionów Polski. Łemkowie, zamieszkujący tereny Galicji, Zakarpacia, czy Beskidu Śląskiego, z pastrzeów-wędrowców przekształcili się w domorosłych rolników. Dobrą asymilację, zwłaszcza na Ukrainie i Rumunii, zapewniała Łemkom wyznawana przez nich religia prawosławna.

 

  • Język Łemków i etymologia nazwy

Charakterystyczna nazwa tej grupy etnicznej, wywodzi się od często powtarzanego przez nich słowa „łem”, co znaczy „tylko”.Jeszcze w XIX wieku polski poeta i geograf, Wincenty Pol, nazywał ich „Czuchońcami” ze względu na „czuchę” - szerokie, góraskie płaszcze z samodziałowego sukna, które Łemkowie często nosili. Ich język nawiązuje dosyć silnie do ukraińskiego i stąd też wypływał kolejny aspekt ułatwiający asymilację i wędrówkę na zachód Polski. Migracyjne wędrówki odbiły się bardzo mocno na bogatej gwarze łemkowskiej. Można w niej usłyszeć wpływy języka rumuńskiego, węgierskiego, słowackiego i oczywiście polskiego. Tak intensywne wymieszanie językowe stwarza pewną wątpliwość, czy tę wyjatkową gwarę można określać mianem odrębnego, autonomicznego języka.

 

  • Łemkowie i ich Łemkomszczyzna

Tereny w Polske zamieszkane przez ludność określającą siebie mianem Łemków to obszar znajdując się po polskiej stronie Karpat. Jest to teren obejmujący obszar od Wysokiego Działu, znajdującego się w zachodniej części Bieszczadów po dolinę polsko-słowackiej rzeki Poprad w Beskidzie Sądeckim. Łemkomszczyzna zajmuje również tereny tzw. Rusi Szlachtowskiej, znajdującej się w dolinie rzeki Grajcarek u podnóża Pienin Małych. Mimo skromnej liczby, Łemkowie są dumni ze swojego pochodzenia. Większe ich skupiska, które ochoczo identyfikują się z łemkowską kulturą, znajdują się m.in. w Krynicy, Hańczowej, Nowym Sączu, Szczawnie, Komańczy, czy też Sanoku.