Tradycja dzielenia się opłatkiem – pochodzenie

Tradycja dzielenia się opłatkiem wywodzi się z wierzeń chrześcijańskich i jest znakiem miłości, pojednania, ma chronić przez złymi mocami.

Opłatek jest płaskim, cienkim, przeważnie białym płatem chlebowym, wypiekanym z białej mąki oraz wody bez dodatku drożdży i soli. Początkowo był chlebem ofiarnym, którym pierwsi chrześcijanie łamali się w trakcie spotkań modlitewnych. Słowo "opłatek" pochodzi od łacińskiego "oblatum", co oznacza "dar ofiarny".

Korzenie zwyczaju łamania się opłatkiem

Tradycja łamania się chlebem wywodzi się z pierwszych wieków chrześcijaństwa. Ma ona początek w ostatniej wieczerzy i była kultywowana na jej pamiątkę. Zwyczaj dzielenia się chlebem symbolizował duchowe zjednoczenie członków wspólnoty, zgromadzonych na modlitwie. Początkowo nie miał on żadnego związku z Bożym Narodzeniem. Chrześcijanie spożywali bowiem chleb konsekrowany, wierząc, że pod jego postacią spożywają ciało Jezusa. Z czasem jednak wspólnoty się rozrastały i tradycyjne łamanie opłatka konsekrowanego stało się niemożliwe z przyczyn technicznych. Dlatego też na wigilijne msze zaczęto przynosić chleb, którym, po pobłogosławieniu przez kapłana, dzielono się w gronie najbliższej rodziny i przyjaciół. Pobłogosławiony opłatek zabierano również do domów, dla osób, które nie mogły uczestniczyć we wspólnej modlitwie oraz przesyłano krewnym i znajomym.

Symbolika opłatka wigilijnego

Zwyczaj łamania się chlebem podczas wieczerzy wigilijnej pojawił się w Polsce w XVIII wieku. Opłatek wigilijny jest znakiem pojednania, przebaczenia, miłości i pokoju. Przełamanie się nim pokazuje, że ludzie chcą być razem, żyć w zgodzie i harmonii, dzielić troski i radości. Nie jest to już chleb konsekrowany, ale doczesny, błogosławiony chleb miłości, który jednoczy rodzinę, aby w pełnej zgodzie mogła zasiąść do kolacji wigilijnej, a później, podczas wieczerzy eucharystycznej, spożywać ciało Chrystusa. Dzielić się opłatkiem, znaczy więc dzielić się miłością, nieść pokój i przebaczenie. Zwyczaj dzielenia się opłatkiem jest znany również na Litwie, Ukrainie i we Włoszech.

Właściwości opłatka

Opłatkowi wigilijnemu przypisywano niezwykłe właściwości. Na początku XIX wieku w Polsce popularne stały się ozdoby z opłatka, zawieszane nad stołem wigilijnym, które miały chronić dom przed złymi mocami, a mieszkańcom zapewnić zdrowie i szczęście .Wypiekano również kolorowe opłatki dla zwierząt domowych i bydła. Spożycie opłatka miało chronić zwierzęta przed zarazą, wilkami i złym urokiem. Na Śląsku znany jest również "radośnik", czyli opłatek posmarowany miodem. Wypiekano go dla dzieci.