Ząbkowanie - wyrzynanie zębów mlecznych

Ząbkowanie (wyrzynanie się zębów) polega na przesuwaniu się zębów z miejsca ich powstania, w kościach szczęk, do pozycji funkcjonalnej w jamie ustnej.

Fazy ząbkowania
W procesie tym wyróżnia się trzy fazy:
- fazę przederupcyjną (w fazie przederupcyjnej kształtuje się korona zęba; zawiązek zaczyna przesuwać się w kierunku jamy ustnej; ząb nie jest jeszcze widoczny),
- fazę przedfunkcyjną (faza ta rozpoczyna się w momencie pokazania się korony zęba w jamie ustnej, a kończy gdy dochodzi do kontaktu zęba z zębem przeciwnej szczęki; rozpoczyna się tworzenie korzenia i kieszonki dziąsłowej),
- fazę funkcyjną (w fazie funkcyjnej dobiega końca kształtowanie korzenia i kieszonki dziąsłowej, która zmniejsza swoją głębokość).
Już w 4 tyg. życia płodowego, gdy zarodek ma długość tylko 1 cm z nabłonka ektodermalnego powstaje listewka zębowa. W 6 - 7 tyg. z tzw. pierwotnej listewki zębowej zaczyna się tworzyć 20 zawiązków zębów mlecznych, w 16 - 17 tyg. z tej samej listewki rozwijają się zawiązki pierwszych trzonowców stałych (szóstek). Między 24 - 30 tyg. życia płodowego z listewki zębowej wtórnej powstają zawiązki siekaczy, kłów i przedtrzonowców stałych. Zawiązek drugiego zęba trzonowego stałego (siódemki) tworzy się w 6 miesiącu życia dziecka, a trzeciego (ósemki) w 5 roku. Zawiązki zębów stałych położone są językowo w stosunku do zawiązków zębów mlecznych. Generalnie ząbkowanie rozpoczyna się w 6 miesiącu życia dziecka. Bywają jednak odchylenia w czasie pojawiania się pierwszych zębów. Należy dodać, że u dzieci obecnie istanieje tendencja do opóźnionego wyrzynania się zębów mlecznych.

Przyspieszająco na termin pierwszego ząbkowania wpływają :
- większa masa i długość urodzeniowa ciała dziecka,
- dłuższe karmienie naturalne,
- dobre warunki socjalno - bytowe.

Kolejność wyrzynania się poszczególnych zębów mlecznych można przedstawić następująco :
- siekacze przyśrodkowe w żuchwie,
- siekacze przyśrodkowe w szczęce,
- siekacze boczne w szczęce,
- siekacze boczne w żuchwie,
- pierwsze trzonowce,
- kły,
- drugie trzonowce.

Niekiedy siekacz boczny w żuchwie może być poprzedzony przez pierwszy ząb trzonowy. Niektórzy naukowcy donoszą, że jest nawet 65 wzorów dotyczących kolejności wyrzynania się zębów mlecznych. Wyrzynające się zęby melczne ustawiają się w pewnej odległości od siebie i uzyskują kontakt w miarę wyrzynania się następnych grup zębów.

Podczas wyrzynania się zębów często występują niepokojące objawy. Mogą one dotyczyć miejsca wyrzynania lub ogólnego stanu dziecka. U ponad połowy niemowląt na kilka dni przed ukazaniem się zęba w jamie ustnej występuje zaczerwienie i obrzęk błony śluzowej pokrywającej ząb. Dziecko wtedy obficie się ślini, wkłada do ust palce lub różne przedmioty, w wyniku czego uszkadzana jest błona śluzowa, a stan zapalny pogłębia się. Z reguły sytuacja normalizuje się samoistnie po pojawieniu się korony zęba w jamie ustnej. Czasem jednak stan zapalny nie ustępuje, dochodzi do zakażenia mieszka zębowego (konieczna jest wtedy interwencja stomatologa).

Ząbkowaniu towarzyszy przeważnie niepokój dziecka, brak łaknienia, zaburzenia snu. Rzadko podczas wyrzynania występuje podwyższona temperatura ciała, biegunki, zaparcia, wymioty i wysypka na skórze. W przypadku występowania takich objawów ogólnych należy koniecznie zasięgnąć porady stomatologa, bądź pediatry. W stanach przebiegających łagodnie często zalecany jest masaż dziąseł. Do tego celu dobrze służy gumowy gryzak.

Należy pamiętać, że ukazanie się korony zęba mlecznego w jamie ustnej dziecka nie jest jednoznaczne z zakończeniem rozwoju zęba - korzeń wyrzynającego się zęba dalej się rozwija. Dla zębów mlecznych okres ten trwa przeciętnie 1 rok.